Tasavvur qiling: vaqt o‘tishi bilan sekinlashib qolmaydigan, shaxsiy ma’lumotlaringizni hurmat qiladigan va mutlaqo bepul bo‘lgan operatsion tizim. Linux distributivlari dunyosiga xush kelibsiz. Linux asosidagi operatsion tizimlar 1990-yillarning boshidan buyon jimgina, ammo izchil ravishda texnologiyalarni o‘zgartirib kelmoqda va bugungi kunda ular har qachongidan ham dolzarb.

Ma’lumotlar maxfiyligi bilan bog‘liq xavotirlar ortib borayotgan, dasturiy ta’minot narxlari esa tobora oshib borayotgan bir paytda Linux distributivlari eng maqbul yechim sifatida maydonga chiqmoqda. Bugungi kunda 600 dan ortiq faol Linux distributivi mavjud bo‘lib, dunyo bo‘ylab 32 milliondan ortiq dasturchi Linux’dan foydalanadi. Eng qizig‘i — Linux dunyodagi eng yirik bir million veb-serverlarning 96,3 foizini boshqaradi. Bu esa uning ishonchliligi va yuqori unumdorligini yaqqol isbotlaydi.

Linux distributivlari nima?

Keling, sodda qilib tushuntiramiz. Linux distributivi (yoki “distro”) — bu Linux yadrosi asosida tayyorlangan to‘liq operatsion tizim. Yadroni avtomobil dvigateliga o‘xshatish mumkin, distributiv esa butun avtomobil: dizayni, funksiyalari va boshqaruv tizimi bilan birga.

Har bir distributiv Linux yadrosiga turli xil dasturlar, ish stoli muhitlari va boshqaruv vositalarini qo‘shadi. Shu sababli har bir distributiv o‘ziga xos tajriba taqdim etadi. Masalan, Ubuntu yangi boshlovchilar uchun qulay bo‘lsa, Arch Linux to‘liq moslashuv va nazoratni xohlaydigan foydalanuvchilarni o‘ziga tortadi.

Linux’ning eng katta afzalligi — tanlov erkinligi. An’anaviy operatsion tizimlarda sizga berilgan imkoniyatlar bilan cheklanib qolasiz, Linux’da esa ish jarayoningiz, qurilmangiz va didingizga mos tizimni tanlaysiz.

Nega Linux distributivlariga e’tibor qaratishingiz kerak?

Endi eng qiziqarli qismiga o‘tamiz. Linux distributivlari kundalik ish tajribangizga bevosita ta’sir qiladigan bir qator kuchli afzalliklarni taklif etadi.

Xarajatlarni tejash

Linux’da litsenziya uchun hech qachon pul to‘lamaysiz. Nol. Mutlaqo bepul. Operatsion tizim ham, minglab dasturlar ham tekin. Kompaniyalar Linux’ga o‘tish orqali yiliga millionlab mablag‘ni tejaydi, oddiy foydalanuvchilar esa yuzlab dollarni cho‘ntagida saqlab qoladi.

Maxfiylik

Linux distributivlari sizni kuzatmaydi, ma’lumotlaringizni yig‘maydi va reklama ko‘rsatmaydi. Sizning ma’lumotlaringiz — faqat sizniki. Texnologik gigantlar har bir harakatingizni monetizatsiya qilayotgan davrda bu haqiqiy raqamli erkinlikdir.

Yuqori unumdorlik

Ko‘pgina Linux distributivlari juda tejamkor ishlaydi. Hatto eski kompyuterlar ham yangi hayotga qaytadi. Bir necha yillik noutbuk Linux bilan yana bemalol ishlashi mumkin.

Kuchli xavfsizlik

Linux uchun zararli dasturlar soni 100 tadan kam, Windows’da esa bu ko‘rsatkich 200 mingdan oshadi. Bundan tashqari, xavfsizlik yangilanishlari tez va uzluksiz o‘rnatiladi.

Qaysi Linux distributivlarini tanlash mumkin?

Linux olamida asosiy o‘yinchilar va ularning afzalliklari bilan tanishib chiqamiz.

Ubuntu — eng mashhur distributivlardan biri. Dunyo bo‘ylab taxminan 40 million foydalanuvchiga ega. Yangi boshlovchilar uchun juda qulay, hujjatlari ko‘p va hamjamiyati juda faol.

Linux Mint — Ubuntu asosida tayyorlangan va Windows’ga o‘xshash interfeysga ega. Tezkor, barqaror va “o‘rnatib ishlata boshlash” uchun juda qulay.

Fedora — dasturchilar va texnologiya ixlosmandlari uchun. Red Hat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi va eng so‘nggi texnologiyalarni birinchi bo‘lib taqdim etadi.

Debian — ishonchlilik timsoli. Eng qadimgi distributivlardan biri bo‘lib, barqarorlikni birinchi o‘ringa qo‘yadi. Ko‘plab serverlar aynan Debian’da ishlaydi.

Arch Linux — to‘liq nazoratni xohlaydiganlar uchun. Tizimni noldan yig‘asiz. O‘rganish qiyin, lekin imkoniyatlari cheksiz.

Pop!_OS — ijodkorlar, dasturchilar va STEM mutaxassislari uchun. Kuchli temir bilan mukammal ishlaydi.

Elementary OS — chiroyli dizaynni yoqtiradiganlar uchun. macOS uslubidagi interfeys va soddalikni taklif qiladi.

To‘g‘ri distributivni qanday tanlash kerak?

O‘zingizga quyidagi savollarni bering:

• Tajribangiz qanchalik?

• Qanday kompyuterdan foydalanasiz?

• Asosiy maqsadingiz nima?

• Tizimga qancha vaqt ajrata olasiz?

Yangi boshlovchilar uchun Ubuntu, Linux Mint yoki Pop!_OS ideal. Tajribali foydalanuvchilar Fedora, Debian yoki Arch Linux’ni tanlashi mumkin.

Dasturlar mosligi qanday?

Bu eng ko‘p beriladigan savol. Yaxshi xabar — Linux bu borada juda kuchli.

• O‘n minglab native (mahalliy) dasturlar mavjud

• Wine va Proton orqali Windows dasturlarini ishga tushirish mumkin

• Brauzer asosidagi xizmatlar hamma joyda bir xil ishlaydi

• LibreOffice, GIMP, Kdenlive kabi alternativlar professional darajada
  
  
  

Xulosa

Linux distributivlari shunchaki muqobil operatsion tizim emas — ular tezlik, barqarorlik, erkinlik va eng muhimi, xavfsizlikka ongli yondashuvni ifodalaydi. Ma’lumotlar eng qimmat resursga aylangan bir paytda, Linux foydalanuvchiga o‘z tizimi va ma’lumotlari ustidan real nazoratni taqdim etadi.

Ayniqsa, kiberxavfsizlik nuqtayi nazaridan Linux’ning o‘rni beqiyos. Dunyodagi serverlarning mutlaq ko‘pchiligi, bulut infratuzilmalari, moliyaviy tizimlar va davlat platformalari aynan Linux asosida ishlashi bejiz emas. Bu tizim ochiq kodli bo‘lgani uchun doimiy ravishda auditdan o‘tadi, zaifliklar tez aniqlanadi va yopiladi. Natijada Linux — kiberxavfsizlik mutaxassislari uchun asosiy ish muhiti hisoblanadi.

Ethical hacker, SOC analyst, pentester yoki cybersecurity engineer bo‘lishni istaganlar uchun Linux’ni tushunish shunchaki afzallik emas — majburiy ko‘nikmadir. Kali Linux, Parrot OS, Ubuntu Server kabi distributivlar esa ushbu sohada amaliy tajriba olish uchun asosiy vositalar sanaladi.

Kiberxavfsizlik kursi
78-888-9-888
Administratsiyaga bog‘lanish